เมื่อหน่วยงานตัดสินใจแล้วว่าจะใช้สแตนเลส คำถามถัดมาคือ “แล้วสแตนเลสแบบไหน” เพราะคำว่าสแตนเลสอย่างเดียวยังกว้างเกินกว่าจะเขียนลง TOR ได้ หน้านี้สรุปสองเรื่องที่ตัดสินผลงานจริง คือ ขนาดท่อโครงสร้าง กับ ชิ้นส่วนที่ไม่ใช่ท่อ ซึ่งเป็นจุดที่งานสแตนเลสส่วนใหญ่เสียตรงนั้น
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะเลือกสแตนเลสหรือเหล็กพ่นสี ให้อ่าน เปรียบเทียบสแตนเลส 304 กับเหล็กพ่นสี ก่อน หน้านี้เขียนสำหรับคนที่เลือกสแตนเลสแล้ว

สแตนเลสคุ้มกับพื้นที่แบบไหน
สแตนเลสราคาสูงกว่าเหล็กพ่นสี จึงควรใช้กับพื้นที่ที่ความต่างเห็นผลจริงภายในไม่กี่ปี ไม่ใช่ทุกพื้นที่
| ลักษณะพื้นที่ | สแตนเลสคุ้มหรือไม่ | เหตุผล |
|---|---|---|
| ริมทะเล ปากแม่น้ำ พื้นที่มีไอเค็ม | คุ้มมาก | ไอเค็มกัดฟิล์มสีของเหล็กพ่นสีเร็วกว่าปกติหลายเท่า จุดที่สีถลอกจะลามเป็นสนิมภายในปีแรก |
| ริมเขื่อน อ่างเก็บน้ำ พื้นที่ชื้นตลอดปี | คุ้ม | ความชื้นสูงและน้ำค้างเกาะนาน ทำให้ผิวเหล็กแห้งไม่ทันระหว่างวัน |
| ภาคใต้ ฝนตกเกินครึ่งปี | คุ้ม | รอบการทาสีซ้ำถี่กว่าภาคอื่น ค่าแรงทาสีสะสมแซงส่วนต่างราคาได้ในไม่กี่ปี |
| โรงพยาบาล มหาวิทยาลัย สวนสาธารณะกลางเมือง | คุ้ม | ผู้ใช้หนาแน่นและมีข้อกำหนดเรื่องภาพลักษณ์ ไม่อยากให้เห็นสนิมหรือสีลอก |
| ลานในร่ม มีหลังคาคลุมเต็มพื้นที่ | ไม่จำเป็น | ไม่โดนฝนโดยตรง เหล็กพ่นสีอยู่ได้นานอยู่แล้ว เอางบไปเพิ่มจำนวนสถานีคุ้มกว่า |
ท่อ 2.5 นิ้ว กับ 4 นิ้ว เลือกจากอะไร
ทั้งสองหมวดของเราใช้สแตนเลส SUS 304 เหมือนกัน ต่างกันที่ขนาดท่อโครงสร้างหลัก ซึ่งส่งผลตรงกับความมั่นคงเวลามีคนใช้จริง ไม่ใช่แค่เรื่องความสวย
| หัวข้อ | รุ่น FTS | รุ่น SL |
|---|---|---|
| วัสดุโครงสร้าง | สแตนเลส SUS 304 | สแตนเลส SUS 304 |
| ขนาดท่อหลัก | 2.5 นิ้ว | 4 นิ้ว |
| จำนวนแบบให้เลือก | 66 แบบ | 42 แบบ |
| ความรู้สึกขณะใช้งาน | มั่นคง เหมาะกับผู้ใช้ทั่วไป | แทบไม่สั่นแม้ผู้ใช้ตัวใหญ่หรือออกแรงเร็ว |
| เหมาะกับ | ลานชุมชน อบต. เทศบาลตำบล โรงเรียน | สวนสาธารณะกลางเมือง ลานกีฬาสถาบัน โรงพยาบาลศูนย์ |
| พื้นที่ต่อสถานี | ใช้พื้นที่น้อยกว่าเล็กน้อย | ฐานกว้างกว่า ต้องเผื่อระยะเว้นเพิ่ม |
ถ้าตัดสินใจไม่ได้ ให้ดูที่ จำนวนผู้ใช้ต่อวัน เป็นหลัก ลานที่มีคนใช้สลับกันทั้งวันตั้งแต่เช้าถึงค่ำ โครงท่อใหญ่จะคุ้มกว่าเพราะจุดหมุนและรอยเชื่อมรับแรงสะสมน้อยลง ส่วนลานชุมชนที่คนใช้เป็นช่วงเช้าและเย็น ท่อ 2.5 นิ้วเพียงพอและเอางบส่วนต่างไปเพิ่มจำนวนสถานีได้
ดูรายละเอียดรายรุ่นได้ที่ หมวด FTS สแตนเลส 66 แบบ และ หมวด SL สแตนเลส 42 แบบ
6 จุดที่ต้องตรวจก่อนเซ็นรับงานสแตนเลส
งานสแตนเลสที่เกิดปัญหา ส่วนใหญ่ไม่ได้ผิดที่ท่อ แต่ผิดที่ชิ้นส่วนรอบๆ ท่อ หกข้อนี้ตรวจได้ด้วยตาเปล่าในวันตรวจรับ
| จุดตรวจ | ดูอะไร | ถ้าไม่ผ่านจะเกิดอะไร |
|---|---|---|
| 1. น็อตและสลักยึด | ต้องเป็นสแตนเลสด้วย ไม่ใช่น็อตชุบสีเงิน | ภายในปีแรกจะมีน้ำสนิมไหลเป็นทางลงมาจากทุกหัวน็อต ทั้งที่โครงยังเงาอยู่ |
| 2. แนวเชื่อม | ไม่มีคราบไหม้สีน้ำตาลอมม่วงค้างอยู่ ต้องขัดหรือล้างกรดออกแล้ว | คราบไหม้จากความร้อนคือจุดที่ฟิล์มป้องกันเสียไป จะเป็นสนิมจุดแรกเสมอ |
| 3. จุดที่โครงจมลงฐานคอนกรีต | ปูนต้องปาดเอียงหนีออกจากเสา ไม่ขังน้ำรอบโคน | น้ำขังที่โคนเสาทำให้เกิดสนิมซอกได้แม้เป็นสแตนเลส 304 |
| 4. ผิวงาน | ผิวขัดลายเส้น (hairline) สม่ำเสมอทั้งตัว | ผิวกระจกเงาจะเห็นรอยขูดขีดทุกรอย ดูเก่าเร็วทั้งที่ยังไม่เสีย |
| 5. ชิ้นส่วนที่ไม่ใช่สแตนเลส | แบริ่ง บูช สลักหมุน เบาะนั่ง มือจับ ระบุวัสดุไว้ชัดเจน | เจ้าของงานเข้าใจว่าทุกชิ้นเป็นสแตนเลส พอจุดหมุนฝืดหรือเบาะกรอบจะกลายเป็นข้อพิพาท |
| 6. ป้ายระบุรุ่นและเอกสารรับประกัน | มีป้ายรุ่นติดกับตัวเครื่อง และเอกสารรับประกันระบุขอบเขตชัด | เวลาต้องสั่งอะไหล่ในปีถัดไปจะหาไม่เจอว่าเป็นรุ่นอะไร |

เขียนลง TOR อย่างไรให้ได้สแตนเลสจริง
คำว่า “สแตนเลส” เฉยๆ ใน TOR เปิดช่องให้เสนอเกรดที่ถูกกว่าได้ เพราะเกรดที่ใช้แทนกันบ่อยก็เรียกว่าสแตนเลสเหมือนกันและหน้าตาแทบไม่ต่าง สิ่งที่ปิดช่องได้คือระบุเกรด ขนาด และชิ้นส่วนยึดให้ครบในข้อเดียวกัน
ตัวอย่างข้อความ TOR
“โครงสร้างหลักทำจากท่อสแตนเลสเกรด SUS 304 เส้นผ่านศูนย์กลางไม่น้อยกว่า 2.5 นิ้ว ผู้เสนอราคาต้องแนบเอกสารรับรองวัสดุจากผู้ผลิตวัสดุที่ระบุเกรดชัดเจนประกอบการส่งมอบ
สลักเกลียว แป้นเกลียว และแหวนรองทุกจุดที่สัมผัสภายนอก ต้องเป็นสแตนเลสเกรดเดียวกันหรือเทียบเท่า ไม่อนุญาตให้ใช้เหล็กชุบสังกะสีหรือเหล็กชุบผิว
รอยเชื่อมทุกจุดต้องขัดเก็บผิวและกำจัดคราบออกไซด์จากความร้อนให้หมด ไม่ปรากฏคราบสีน้ำตาลหรือม่วงบริเวณข้างแนวเชื่อม
โครงสร้างยึดกับฐานคอนกรีตตามมาตรฐาน มอก. 107-2561 โดยผิวคอนกรีตรอบโคนเสาต้องปาดลาดหนีออกจากเสา ไม่มีจุดขังน้ำ
ชิ้นส่วนที่ไม่ใช่สแตนเลส เช่น ตลับลูกปืน บูชจุดหมุน เบาะนั่ง และมือจับ ให้ระบุวัสดุและรุ่นไว้ในเอกสารส่งมอบ พร้อมเงื่อนไขการรับประกันของแต่ละชิ้น”
อ่านวิธีเขียน TOR ส่วนอื่นเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือเขียน TOR เครื่องออกกำลังกายกลางแจ้ง
สามเรื่องที่มักเข้าใจผิดเรื่องสแตนเลส
เอาแม่เหล็กไปดูด ถ้าไม่ดูดแปลว่าเป็น 304
ใช้ตัดสินไม่ได้ SUS 304 ในสภาพแผ่นเรียบมักไม่ดูดแม่เหล็กก็จริง แต่พอผ่านการดัด ขึ้นรูป หรือรีดเย็น เนื้อวัสดุบางส่วนจะเปลี่ยนโครงสร้างจนดูดแม่เหล็กอ่อนๆ ได้ ขณะเดียวกันเกรดราคาถูกกว่าบางตัวก็ดูดแม่เหล็กอ่อนพอกัน ผลที่ได้จึงก้ำกึ่งจนใช้ตัดสินใจไม่ได้ ทางที่เชื่อถือได้คือขอเอกสารรับรองวัสดุจากผู้ผลิต หรือใช้น้ำยาทดสอบเกรดสแตนเลสหยดทดสอบต่อหน้าคณะกรรมการตรวจรับ
สแตนเลสไม่ต้องดูแลอะไรเลย
โครงไม่ต้องทาสีซ้ำก็จริง แต่จุดหมุนยังเป็นตลับลูกปืนและบูชเหมือนรุ่นเหล็ก ยังต้องอัดจาระบีตามรอบและขันน็อตที่คลายจากการใช้งาน ส่วนตัวโครงเองถ้าอยู่ริมทะเล การล้างคราบเกลือด้วยน้ำจืดปีละสองสามครั้งช่วยยืดอายุผิวได้มาก ไม่ล้างเลยคราบเกลือจะสะสมจนเกิดจุดสนิมผิวได้แม้เป็น 304
สแตนเลสเป็นสนิมไม่ได้
เป็นได้ในสามกรณี คือบริเวณแนวเชื่อมที่ยังมีคราบไหม้ค้าง จุดที่มีน้ำขังหรือมีเศษเหล็กจากการเจียรติดค้างอยู่บนผิว และจุดซอกที่อับอากาศจนฟิล์มป้องกันสร้างตัวใหม่ไม่ได้ ทั้งสามกรณีป้องกันได้ตั้งแต่ขั้นตอนผลิตและติดตั้ง จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมสองข้อแรกในหัวข้อตรวจรับข้างบนถึงสำคัญ
คำถามที่พบบ่อย
ริมทะเลต้องใช้ท่อ 4 นิ้วเสมอหรือไม่
ไม่จำเป็น ขนาดท่อเกี่ยวกับการรับแรงและจำนวนผู้ใช้ ไม่ได้เกี่ยวกับการกันสนิม สิ่งที่ตัดสินเรื่องสนิมคือเกรดวัสดุและงานเก็บผิว ริมทะเลที่คนใช้ไม่หนาแน่น FTS 2.5 นิ้วก็อยู่ได้ยาวถ้าน็อตและแนวเชื่อมทำถูกต้อง
สั่งสแตนเลสแล้วติดตั้งนานกว่ารุ่นเหล็กไหม
ไม่ต่างกัน ขั้นตอนหน้างานเหมือนกันคือเทฐานคอนกรีตแล้วยึดโครง งานขนาด 5–10 ตัวใช้เวลาประมาณ 2–3 ชั่วโมง ขนาด 10–20 ตัวประมาณ 3–4 ชั่วโมง จบภายในวันเดียว
ผสมรุ่นเหล็กกับรุ่นสแตนเลสในลานเดียวกันได้ไหม
ได้ และหลายหน่วยงานทำ โดยใช้สแตนเลสกับสถานีที่คนจับตลอดเวลาหรืออยู่ใกล้แหล่งน้ำ แล้วใช้รุ่นเหล็กกับสถานีที่อยู่ลึกเข้ามา แต่ควรวางให้แยกเป็นโซน ไม่วางสลับตัวเว้นตัว เพราะเมื่อเวลาผ่านไปสองแบบจะดูต่างกันชัดจนลานดูไม่เป็นชุดเดียวกัน
รับประกันครอบคลุมอะไรบ้าง
โครงสร้างและงานติดตั้งรับประกัน 1 ปี ส่วนชิ้นส่วนสิ้นเปลืองที่สึกตามการใช้งาน เช่น บูชจุดหมุนและเบาะ จะระบุเงื่อนไขแยกไว้ในเอกสารส่งมอบ
อยากรู้ว่าพื้นที่ของคุณควรใช้ FTS หรือ SL
เราเป็นโรงงานผู้ผลิตโดยตรง ส่งสเปควัสดุรายรุ่นและใบเสนอราคาแยกรายการให้ภายในวันเดียวกัน พร้อมแนะนำจากสภาพหน้างานจริง