จัดซื้อเครื่องออกกำลังกายกลางแจ้ง สำหรับ อบต./เทศบาล — เลือกวิธีไหน วงเงินเท่าไร แยกหลายจุดได้หรือไม่

คำถามที่เจ้าหน้าที่พัสดุถามเรามากที่สุดไม่ใช่เรื่องสเปค แต่เป็นเรื่องวิธีจัดซื้อ — ตั้งงบไว้ 480,000 บาทใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้ไหม อยากลงเครื่องออกกำลังกาย 4 หมู่บ้าน หมู่บ้านละ 3 แสน จะแยกเป็น 4 โครงการได้หรือเปล่า และถ้าครุภัณฑ์ตัวนี้ไม่มีในบัญชีราคามาตรฐาน จะทำราคากลางยังไงให้ตรวจสอบได้ บทความนี้ตอบทีละข้อจากตัวบทที่อ้างอิงได้จริง พร้อมมุมของผู้ผลิตว่าต้องเตรียมเอกสารอะไรให้ท่านบ้าง

1. วงเงินเท่าไร ใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้

หลักคือเลือกวิธีจากวงเงินของการจัดซื้อจัดจ้าง “ครั้งหนึ่ง” ไม่ใช่จากงบประมาณทั้งปีหรือจากจำนวนเครื่อง

การจัดซื้อจัดจ้างครั้งหนึ่งซึ่งมีวงเงินไม่เกินวงเงินตามที่กำหนดในกฎกระทรวง คือไม่เกิน 500,000 บาท ใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้ ตามมาตรา 56 วรรคหนึ่ง (2) แห่งพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 ประกอบข้อ 79 ของระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งเปิดให้เจ้าหน้าที่เจรจาตกลงราคากับผู้ประกอบการที่มีอาชีพขายหรือรับจ้างงานนั้นโดยตรงได้

ในทางปฏิบัติ งบลานออกกำลังกายของ อบต. และเทศบาลส่วนใหญ่ตกอยู่ในช่วง 150,000–500,000 บาทต่อจุด จึงมักเข้าเกณฑ์นี้พอดี ทำให้ดำเนินการได้เร็วกว่าการประกาศเชิญชวนมาก

2. อยากลงหลายหมู่บ้าน แยกเป็นหลายโครงการได้หรือไม่

นี่คือคำถามที่อ่อนไหวที่สุด เพราะเส้นแบ่งระหว่าง “แยกโครงการตามงบที่ได้รับจัดสรร” กับ “แบ่งซื้อแบ่งจ้างเพื่อเลี่ยงวิธีประกาศเชิญชวน” อยู่ใกล้กันมาก

สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินเคยตอบข้อสอบถามกรณีที่ใกล้เคียงกันมาก คือ อปท. แห่งหนึ่งจะจ้างงานประเภทเดียวกัน 4 โครงการในพื้นที่ต่างกัน โครงการละไม่เกิน 500,000 บาท โดยสรุปได้ว่าทำได้ก็ต่อเมื่อหน่วยงานได้รับอนุมัติจัดสรรงบประมาณในครั้งเดียวกัน โดยจำแนกงบประมาณและแยกวงเงินเป็นแต่ละโครงการออกจากกันอยู่แล้ว

พูดง่าย ๆ คือ การแยกต้องเกิดขึ้นตั้งแต่ตอนตั้งงบ ไม่ใช่มาแยกตอนจะจัดซื้อ ถ้าข้อบัญญัติหรือเทศบัญญัติตั้งไว้เป็นรายการเดียวก้อนเดียว แล้วมาซอยเป็นหลายสัญญาทีหลัง นั่นคือคนละเรื่องกันและเป็นประเด็นที่ถูกตั้งคำถามได้

และไม่ว่าจะแยกหรือไม่แยก การดำเนินการต้องก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่หน่วยงานของรัฐ โดยคำนึงถึงความคุ้มค่า โปร่งใส มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และตรวจสอบได้ ตามมาตรา 8 แห่งพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 เสมอ

3. วงเงินไม่ถึงเกณฑ์ แต่อยากประกวดราคาก็ทำได้

หลายหน่วยงานเข้าใจว่าถ้าวงเงินไม่เกิน 500,000 บาทแล้วต้องใช้วิธีเฉพาะเจาะจงเท่านั้น ซึ่งไม่ใช่

หน่วยงานอาจพิจารณาใช้วิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-bidding) ได้ แม้วงเงินจะอยู่ในเกณฑ์ที่ใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้ ตามหนังสือคณะกรรมการวินิจฉัยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.2/ว 111 ลงวันที่ 5 มีนาคม 2561 เรื่อง ซ้อมความเข้าใจการเลือกใช้วิธีการจัดซื้อจัดจ้าง

ทางเลือกนี้มีประโยชน์เมื่อโครงการเป็นที่จับตา หรือผู้บริหารต้องการให้กระบวนการเปิดกว้างที่สุด แลกกับระยะเวลาที่ยาวขึ้น

4. ทำราคากลางอย่างไร เมื่อของไม่มีในบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑ์

เครื่องออกกำลังกายกลางแจ้งเป็นครุภัณฑ์ที่ไม่ได้มีราคากลางสำเร็จรูปให้หยิบใช้เหมือนโต๊ะเก้าอี้สำนักงาน ราคากลางจึงต้องมาจากการสืบราคาจากผู้ประกอบการที่ขายหรือรับจ้างงานนั้นโดยตรง

ปัญหาที่เราเห็นบ่อยคือหน่วยงานขอใบเสนอราคาจากหลายเจ้าโดยไม่ได้กำหนดสเปคกลางไว้ก่อน ผลคือแต่ละเจ้าเสนอคนละสเปค — เจ้าหนึ่งท่อ 2 นิ้วหนา 2.3 มม. อีกเจ้าท่อ 1.5 นิ้วหนา 1.5 มม. ราคาต่างกัน 40% แล้วเอามาเฉลี่ยกันเป็นราคากลาง ซึ่งไม่ได้สะท้อนอะไรเลย

สเปคกลางชุดเดียวคือสิ่งเดียวที่ทำให้ใบเสนอราคาหลายเจ้าเทียบกันได้จริง และเป็นเอกสารที่ช่วยท่านตอบคำถามภายหลังได้ด้วย

5. เอกสารที่ควรขอจากผู้ขาย

ชุดเอกสารด้านล่างคือสิ่งที่หน่วยงานมักต้องใช้ประกอบการจัดซื้อและการตรวจรับ ขอให้ครบตั้งแต่ตอนเสนอราคาจะเร็วกว่าไล่ตามทีหลังมาก

หากผู้ขายเป็นโรงงานผู้ผลิตโดยตรง เอกสารชุดนี้ออกได้ครบจากที่เดียวและตรงกันทั้งหมด ซึ่งช่วยลดปัญหาตอนตรวจรับได้มาก

6. ลำดับเวลาโดยประมาณ

ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าประมาณจากโครงการที่เราส่งมอบจริง ใช้วางแผนคร่าว ๆ ได้ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นอยู่กับขั้นตอนภายในของแต่ละหน่วยงาน

7. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• คิดวงเงินไม่รวมค่าขนส่งและติดตั้ง แล้วทะลุเกณฑ์ตอนท้าย ต้องย้อนเปลี่ยนวิธีจัดซื้อ
• สืบราคาโดยไม่มีสเปคกลาง ทำให้ราคากลางที่ได้ไม่สะท้อนของจริง และอธิบายที่มาได้ยาก
• แยกโครงการทีหลัง ทั้งที่งบตั้งไว้เป็นก้อนเดียว ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการได้รับจัดสรรแยกวงเงินมาตั้งแต่ต้น
• ไม่ระบุการรับประกันและเงื่อนไขบริการหลังการขายใน TOR พอเครื่องมีปัญหาในปีแรกจึงไม่มีอะไรให้อ้าง
• ไม่เผื่องบงานฐานและงานปรับพื้น ทำให้เครื่องมาถึงแล้วติดตั้งไม่ได้ ต้องรองบเพิ่มข้ามปี